Gdzie szukać pomocy?
Osoba, która uważa, że jej prawa jako pacjenta zostały naruszone, nie musi pozostawać sama ze swoim problemem.
W zależności od charakteru sprawy pomoc można uzyskać między innymi od Rzecznika Praw Pacjenta, Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego, adwokata lub radcy prawnego, punktu nieodpłatnej pomocy prawnej, Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej, Rzecznika Praw Obywatelskich, sądu, prokuratury lub Policji.
Najważniejsze jest jednak właściwe rozpoznanie problemu.
Nie każda sprawa dotycząca leczenia jest sprawą dla sądu. Nie każda sprawa dotycząca praw pacjenta wymaga od razu wynajęcia adwokata. Z drugiej strony w sprawach skomplikowanych, dotyczących poważnych szkód zdrowotnych, odpowiedzialności personelu, roszczeń finansowych albo postępowania sądowego profesjonalna pomoc prawna może mieć bardzo duże znaczenie.
Rzecznik Praw Pacjenta
Rzecznik Praw Pacjenta jest jednym z podstawowych miejsc, do których pacjent może zwrócić się w przypadku podejrzenia naruszenia swoich praw.
Rzecznik może prowadzić postępowanie wyjaśniające i ustalać, czy w konkretnej sprawie doszło do naruszenia praw pacjenta. Jeżeli naruszenie zostanie stwierdzone, może między innymi skierować do placówki wystąpienie zawierające opinie lub wnioski dotyczące sposobu rozwiązania sprawy, a w określonych sytuacjach żądać podjęcia odpowiednich działań.
RPP prowadzi również Telefoniczną Informację Pacjenta.
Telefoniczna Informacja Pacjenta: 800 190 590
Numer jest dostępny całodobowo, 7 dni w tygodniu. Z Rzecznikiem można również skontaktować się pisemnie lub elektronicznie.
Jest to szczególnie przydatna droga wtedy, gdy pacjent nie wie jeszcze, jakie prawa mogły zostać naruszone i do jakiej instytucji powinien skierować sprawę.
Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego
W przypadku pobytu w szpitalu psychiatrycznym szczególne znaczenie ma Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
Jego zadaniem jest ochrona praw osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych oraz udzielanie im pomocy w sytuacjach dotyczących między innymi przyjęcia do szpitala, leczenia, warunków pobytu, stosowania przymusu bezpośredniego czy zakończenia hospitalizacji.
Jest to szczególnie ważna forma pomocy dla osoby, która znajduje się aktualnie w szpitalu psychiatrycznym i ma ograniczone możliwości samodzielnego prowadzenia sprawy.
Rzecznik może również podejmować działania w związku z informacjami o możliwym naruszeniu praw pacjenta.
Informacje o właściwym Rzeczniku oraz mapę szpitali psychiatrycznych można znaleźć w serwisie Rzecznika Praw Pacjenta.
Nieodpłatna pomoc prawna
Nie każda osoba może pozwolić sobie na wynajęcie prywatnego prawnika.
Dlatego w Polsce funkcjonuje system nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego i nieodpłatnej mediacji.
Pomoc jest dostępna w około 1500 punktach w całej Polsce, w każdym powiecie. Może być udzielana zarówno stacjonarnie, jak i zdalnie, między innymi telefonicznie lub przez internet.
W ramach nieodpłatnej pomocy prawnej profesjonalny prawnik może między innymi:
- wyjaśnić sytuację prawną,
- wskazać prawa i obowiązki,
- pomóc określić możliwe rozwiązania,
- pomóc przygotować odpowiednie pismo,
- pomóc przygotować pozew,
- pomóc przygotować pismo dotyczące zwolnienia od kosztów,
- wyjaśnić możliwości ustanowienia adwokata lub radcy prawnego z urzędu.
Warto pamiętać, że system nieodpłatnej pomocy nie jest przeznaczony wyłącznie dla osób znajdujących się w skrajnie trudnej sytuacji. Aktualne zasady określają, kto może z niego korzystać, a informacje o punktach i zapisach dostępne są w oficjalnym systemie zapisów.
Adwokat lub radca prawny
W bardziej skomplikowanych sprawach pacjent może potrzebować indywidualnej pomocy profesjonalnego pełnomocnika.
Może to być szczególnie istotne w przypadku:
- poważnego podejrzenia błędu medycznego,
- szkody na zdrowiu,
- żądania odszkodowania lub zadośćuczynienia,
- sporu z placówką medyczną,
- odpowiedzialności zawodowej,
- postępowania sądowego,
- spraw wymagających analizy dużej dokumentacji medycznej,
- spraw dotyczących wieloletniego leczenia i jego skutków,
- skomplikowanych kwestii związanych z hospitalizacją psychiatryczną.
W sprawach medycznych warto szukać osoby, która rzeczywiście zajmuje się prawem medycznym, odpowiedzialnością za szkody medyczne lub prawami pacjenta.
Nie każdy prawnik będzie miał takie samo doświadczenie w analizowaniu dokumentacji medycznej i spraw dotyczących psychiatrii.
5. Prawnik nie zastępuje biegłego
W sprawach medycznych trzeba również pamiętać o granicy pomiędzy oceną prawną a oceną medyczną.
Prawnik może ocenić między innymi:
- jakie prawa pacjenta obowiązywały,
- jakie obowiązki prawne miał personel,
- jakie roszczenia mogą przysługiwać pacjentowi,
- jaki tryb postępowania może być właściwy,
- jakie dowody należy zabezpieczyć.
Nie oznacza to jednak, że prawnik sam staje się specjalistą medycznym.
W wielu sprawach konieczne może być wykorzystanie opinii biegłego lub innego eksperta medycznego, który oceni postępowanie z punktu widzenia wiedzy medycznej.
Dlatego w poważnych sprawach należy rozdzielić:
Dopiero ich połączenie może pozwolić na kompleksową analizę sprawy.
Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej
Jeżeli problem dotyczy sposobu wykonywania zawodu przez lekarza lub innego profesjonalisty objętego odpowiedzialnością zawodową, właściwą drogą może być również postępowanie przed organami odpowiedzialności zawodowej.
Dotyczy to między innymi sytuacji, w których pacjent uważa, że lekarz naruszył zasady wykonywania zawodu albo zasady etyki zawodowej.
Jest to inny mechanizm niż proces cywilny o odszkodowanie i inny niż postępowanie karne.
Dlatego w niektórych sprawach możliwe jest równoległe wykorzystanie kilku różnych dróg prawnych.
Rzecznik Praw Obywatelskich
W sprawach dotyczących poważnych problemów z przestrzeganiem praw człowieka lub praw obywatelskich można również rozważyć zwrócenie się do Rzecznika Praw Obywatelskich.
Ma to szczególne znaczenie w sprawach dotyczących między innymi:
- wolności osobistej,
- przymusowego leczenia,
- hospitalizacji bez zgody,
- traktowania osób pozbawionych możliwości swobodnego decydowania o swoim pobycie,
- ochrony godności,
- problemów systemowych,
- funkcjonowania instytucji publicznych.
RPO nie jest jednak prywatnym adwokatem pacjenta i nie zastępuje pełnomocnika procesowego.
Jego rola jest inna i wynika z konstytucyjnych oraz ustawowych kompetencji tego organu.
Sąd
Jeżeli pacjent chce dochodzić określonych roszczeń albo poddać określoną decyzję kontroli sądowej, właściwą drogą może być postępowanie przed sądem.
W zależności od sytuacji może chodzić między innymi o:
- sprawę cywilną,
- postępowanie dotyczące hospitalizacji psychiatrycznej,
- kontrolę decyzji przewidzianej przez przepisy prawa,
- sprawę dotyczącą odszkodowania lub zadośćuczynienia.
W przypadku postępowania sądowego szczególnie ważne jest pilnowanie terminów, właściwego rodzaju postępowania oraz wymagań formalnych.
Jeżeli sprawa jest skomplikowana, warto przed wniesieniem pisma skonsultować ją z profesjonalnym prawnikiem.
Policja lub prokuratura
Jeżeli istnieją konkretne podstawy do podejrzenia popełnienia przestępstwa, sprawę można zgłosić organom ścigania.
Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa może zostać złożone między innymi na Policji lub w prokuraturze.
Trzeba jednak zachować bardzo ważne rozróżnienie:
PODEJRZENIE PRZESTĘPSTWA ≠ UDOWODNIENIE PRZESTĘPSTWA.
Osoba składająca zawiadomienie powinna przedstawić przede wszystkim konkretne fakty i dostępne dowody, a nie przesądzać samodzielnie o winie określonej osoby.
Ocena, czy zachowanie spełnia znamiona przestępstwa, należy do właściwych organów i – w odpowiednim zakresie – sądu.
10. Gdzie szukać pomocy – prosta mapa
| Problem | Gdzie szukać pomocy? |
|---|---|
| Nie wiem, jakie mam prawa jako pacjent | Rzecznik Praw Pacjenta |
| Problem podczas pobytu w szpitalu psychiatrycznym | Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego |
| Nie stać mnie na prawnika | Nieodpłatna pomoc prawna |
| Potrzebuję przygotować pozew lub inne pismo | Adwokat / radca prawny / nieodpłatna pomoc prawna |
| Podejrzenie błędu medycznego | Prawnik specjalizujący się w prawie medycznym |
| Chcę dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia | Adwokat / radca prawny, następnie sąd |
| Podejrzenie naruszenia zasad wykonywania zawodu lekarza | Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej |
| Problem dotyczący praw człowieka lub działania organów publicznych | Rzecznik Praw Obywatelskich |
| Podejrzenie przestępstwa | Policja / prokuratura |
| Sprawa już jest w sądzie | Sąd + ewentualnie profesjonalny pełnomocnik |
11. Od czego zacząć?
Osoba, która nie wie, gdzie rozpocząć, może zastosować prostą zasadę:
ZBIERZ DOKUMENTY
OPISZ FAKTY
- co się wydarzyło,
- kiedy,
- gdzie,
- kto uczestniczył,
- jakie decyzje podjęto,
- jakie były skutki.
OKREŚL PROBLEM
WYBIERZ WŁAŚCIWĄ INSTYTUCJĘ
ZACHOWAJ DOWODY
12. Nie wysyłaj wszystkiego wszędzie
Ważną zasadą jest kierowanie odpowiedniego problemu do odpowiedniej instytucji.
Wysyłanie identycznego, bardzo obszernego materiału do kilkunastu różnych organów może utrudnić przedstawienie sprawy.
Lepiej przygotować:
chronologię zdarzeń → konkretne zarzuty lub pytania → dowody → oczekiwane działanie.
Jeżeli sprawa ma kilka różnych aspektów, można przygotować odrębne materiały dla poszczególnych instytucji.
13. Pomoc prawna a pomoc informacyjna
Warto również odróżnić dwie rzeczy.
POMOC INFORMACYJNA ma przede wszystkim odpowiedzieć na pytanie:
„Jakie mam prawa i gdzie mogę się zwrócić?”
POMOC PRAWNA powinna odpowiedzieć między innymi:
„Jakie przepisy mają zastosowanie do mojej sytuacji, jakie mam możliwości działania i jak przygotować odpowiednie pismo lub postępowanie?”
PROFESJONALNE ZASTĘPSTWO PROCESOWE oznacza natomiast, że prawnik może – w zakresie przewidzianym prawem – reprezentować klienta w postępowaniu.
Te trzy poziomy pomocy nie są tym samym.
14. Szczególne znaczenie ma pierwsza konsultacja
Pierwsza konsultacja z prawnikiem nie musi oznaczać natychmiastowego rozpoczęcia procesu.
Może służyć przede wszystkim ustaleniu:
- czy istnieje problem prawny,
- jakie przepisy mogą mieć zastosowanie,
- jakie dowody są potrzebne,
- jakie są możliwe drogi działania,
- jakie mogą być koszty,
- jakie mogą występować terminy,
- jakie są mocne i słabe strony sprawy.
Dobra konsultacja powinna prowadzić nie tylko do odpowiedzi „czy mam rację?”, ale przede wszystkim do odpowiedzi:
„Co dokładnie mogę zrobić, na jakiej podstawie prawnej i jakie dowody będą potrzebne?”
15. Zasada dla pacjenta
Osoba, która uważa, że została potraktowana nieprawidłowo, nie musi od razu znać całego prawa.
Powinna natomiast wiedzieć, że istnieją różne drogi uzyskania pomocy.
Można zacząć od informacji.
Następnie można uzyskać poradę prawną.
Jeżeli sytuacja tego wymaga, można skorzystać z profesjonalnego pełnomocnika.
W odpowiednich przypadkach można również uruchomić mechanizmy kontroli, odpowiedzialności zawodowej, postępowanie cywilne lub karne.
Najważniejsze jest, aby nie mylić tych dróg i dobrać sposób działania do charakteru problemu.
Najważniejsze adresy pomocy
Podsumowanie
Pacjent nie powinien pozostawać sam w sytuacji, w której uważa, że jego prawa zostały naruszone.
Istnieje kilka poziomów pomocy:
INFORMACJA → PORADA → INTERWENCJA → POSTĘPOWANIE → SĄD
Nie każda sprawa wymaga wszystkich tych etapów.
Najważniejsze jest prawidłowe rozpoznanie problemu, zabezpieczenie dokumentów, ustalenie faktów i wybór właściwej drogi prawnej.